Мұхит түбіндегі «алтын шар»: жұмбақтан шындыққа дейін

Алғаш көргенде бұл белгісіз тіршілік иесінің жұмыртқасы ма, әлде табиғатта бұрын кездеспеген нысан ба деген сұрақтар туындады. Алайда уақыт өте келе бұл жұмбақтың жауабы табылды — және ол ойлағаннан әлдеқайда қарапайым болғанымен, маңыздылығы одан кем емес.

Тереңдікте табылған тосын олжа

2023 жылы NOAA Ocean Exploration экспедициясы Аляска шығанағында мұхит түбін зерттеп жүрген кезде ерекше нысанды байқайды. Ол шамамен 3 250 метр тереңдікте, қараңғылық пен жоғары қысым үстемдік ететін аймақта орналасқан.

Камераға түскен нысан алтын түстес, домалақ, жұмсақ болып көрінген. Бір қарағанда, оның бетінде кішкентай тесігі бар, жартасқа жабысып тұрған белгісіз тіршілік иесіне ұқсайды. Мұндай пішін бұрын кездеспегендіктен, зерттеушілер оның не екенін бірден айта алмады.

Жауабын табу оңай болған жоқ

Ғалымдар нысанды алып, зертханаға жеткізгенімен, алғашқы талдаулар нақты қорытынды бермеді. Оның құрылымы талшықты, бірнеше қабаттан тұратыны анықталды. Ең қызығы — ішінде күйдіргіш жасушалар табылды. Бұл — әдетте маржандар мен актинияларға тән белгі.

Дегенмен ДНҚ талдауы бірден нәтиже бере қоймады. Үлгінің ішінде көптеген ұсақ организмдер болғандықтан, деректер араласып кеткен. Тек толық геномдық зерттеу жүргізілген соң ғана нақты жауапқа қол жеткізілді.

Шын мәнінде не болған?

Сөйтсе, «алтын шар» — терең теңізде тіршілік ететін Relicanthus daphneae деп аталатын актинияның денесінен бөлініп қалған бөлігі екен.

Мұндай жағдай актиния қозғалғанда немесе көбею барысында болуы мүмкін. Яғни ол өз денесінің бір бөлігін қалдырып кетеді. Сол бөліктен осындай ерекше құрылым пайда болады.

Бұл тін өте берік келеді. Құрамы жәндіктердің сауытын құрайтын затқа ұқсас, сондықтан мұхит түбінде ұзақ уақыт сақтала алады.

Неліктен бұл маңызды?

Бұл жаңалық жай ғана қызық дерек емес. Мұндай қалдықтар теңіз түбінде микроорганизмдер үшін шағын тіршілік ортасын қалыптастырады. Яғни олар мұхиттағы табиғи процестердің бір бөлігіне айналады.

Сонымен қатар бұл оқиға бізге маңызды нәрсені еске салады: мұхиттың терең қабаттары әлі толық зерттелмеген. Бізге таныс деп ойлаған тіршілік иелерінің өзі күтпеген қырынан көрінуі мүмкін.

Қорытынды

«Алтын шар» — алғашқыда жұмбақ болып көрінгенімен, табиғаттың заңдылықтарына сай құбылыс болып шықты. Бірақ дәл осындай жаңалықтар ғылымның әлі де талай сұраққа жауап іздеп жатқанын көрсетеді. Мұхит түбі — адамзат үшін ашылмаған әлем, ал әрбір осындай табыс сол әлемге бір қадам жақындатады.