Қазақтардың шын ата-бабасы кім және Ресей бұдан неге өлідей қорқады?

Көршілес елдер идеологтарының төбе шашы тік тұрып, Ресейде жүйке жұқартатын үрей басталды! Жарты ғасырдан астам уақыт бойы санамыздан күштеп өшірілген, мектеп оқулықтарында мүлдем бұрмаланып оқытылған ұлы шындық су бетіне шықты. Қазақстан ғасырлар бойғы сыртқы қысымнан құтылып, тарихын алғаш рет ешкімнің рұқсатынсыз, дербес жаза бастады. Бұл батыл қадам Мәскеудің шамына тиіп, қатты алаңдаушылық тудыруда. Неліктен? «Exclusive» журналына берген сұхбатында белгілі ғалым, тарихшы Жақсылық Сәбитов еліміздің өзін ресми түрде Алтын Орданың тікелей мұрагері деп жариялауының астарында қандай үлкен саясат жатқанын және бұл тарихи қадам Ресейдің зәресін неге алып отырғанын қарапайым әрі түсінікті тілмен тарқатып берді.

Осы уақытқа дейін қазақстандықтар мектепте «Ақ Орда», «Қараханидтер» деген түрлі мемлекеттердің тарихын оқып келді. Алайда, ғылыми тұрғыдан алғанда, мұның бәрі кеңестік идеологияның біздің санамызға әдейі сіңірген фейк, яғни жасанды тарихы болып шықты. Жақсылық Сәбитовтің айтуынша, 1944 жылға дейін барлық әлемдік ғалымдар Қазақ хандығын Алтын Орданың заңды мұрагері деп санап келген. Бірақ Кеңес үкіметі мұны қауіпті деп тауып, түбегейлі тыйым салды.

«1944 жылдан бастап бұл тыйым күшінде болды. Бізге Ақ Орда деген жеке мемлекетті ойлап тауып, мүлдем фейк көрініс жасап берді... Шын мәнінде Алтын Орда да, Ақ Орда да мемлекет емес, резиденциялар еді», — дейді ғалым. Кеңестік жүйе үшін социалистік ұлттардың «паразит мемлекеттен» тарауы мүлдем ақылға қонымсыз саналды, сондықтан қазақтарды өздерінің ұлы империялық тамырынан күштеп үзіп тастады.

Енді Қазақстан бұл 80 жылдық алдаудан бас тартып, халықаралық ғылымда «Жошы бұрылысы» (джучидский поворот) деп аталатын жаңа тарихи бағытқа бет бұрды. Бұл тек саяси ұран емес, нақты ғылыми дәлелдермен шегеленген факт. Заманауи генетикалық зерттеулер қазіргі қазақ ру-тайпаларының басым көпшілігі тікелей Алтын Орда тайпаларының ұрпақтары екенін әлемдік деңгейдегі ғылыми журналдарда әлдеқашан дәлелдеп қойған. Біздің шежіреміз, жыраулық поэзиямыз (мысалы, Кетбұға жырау), тіпті батыр, би, бек сияқты саяси басқару институттарымыз толығымен Жошы ұлысынан, яғни Алтын Ордадан қалған сарқыт.

Олай болса, біздің өз ата-бабамызды тапқанымыз Ресейдің неге жүйкесін жұқартып отыр? Мәселенің ең түйінді тұсы осында. Ресей үшін Алтын Орда — қанішер, жаулап алушы, тарихи дамуды тежеген жау мемлекет. Ғасырлар бойы орыс князьдіктеріне салық төлетіп, уысында ұстаған Орданы олар ешқашан жақсылықпен еске алмайды.

Сәбитов бұл үрейдің себебін былай түсіндіреді: «Егер сіз олардың орта немесе жоғары білім беру жүйесін алсаңыз, Алтын Орда — орыс князьдіктерін құлдыққа салған, оларға салық төлеткен негативті мемлекет. Мектеп оқулықтарында бұл тұрғыда ештеңе өзгерген жоқ. Олардың Орданы қабылдауы өте негативті».

Қазақстанның бұл «жауды» ұлы бабамыз, алтын бесігіміз деп төбесіне көтеруі — Ресейдің ғасырлар бойы мызғымай келе жатқан империялық тарихнамасына жасалған тікелей соққы. Осыған дейін өздерін орталық, ал қалғандарды бодан санап келген көршілер енді Қазақстанның бұл идеологиялық тәуелсіздігіне ештеңе істей алмай, шарасыздықтан қатты тітіркенуде.

Бұл туралы ғалым: «Бұл бір жағынан тарихи әділеттілікті қалпына келтіру болса, екінші жағынан мұның саяси астары бар және ол Қазақстан үшін өте позитивті. Сәйкесінше, бұл басқа елдердің кейбір идеологтарының ашуын тудыруы мүмкін, себебі бұл концепт оларға да жанама түрде әсер етеді», — деп нақты кесіп айтты.

Қазіргі таңда Қазақстан ғалымдары академиялық еркіндікті толық пайдаланып, ешкімге жалтақтамай Ұлттық тарихтың жаңа 7 томдығын жазып жатыр. Мемлекет Алтын Орда концепциясын ішкі саясатта да өте ұтымды пайдалануда. Егер идеологияны тек қазақтарға ғана тән Қазақ хандығының негізінде құрса, ол басқа ұлттарды шеттетіп тастар еді. Ал Алтын Орда — құрамында сан түрлі этностар мен діндер бейбіт өмір сүрген алып, инклюзивті мемлекет болды. Демек, бұл тарих қазіргі көпұлтты Қазақстан халқын бір тудың астына біріктіретін қуатты идеологиялық қару. Қазақ елі көршілердің үрейіне қарамай, бөтеннің таңған тарихынан құтылып, өз тамырымен қайта қауышты.