50 млрд теңге түсім: Кальян бизнесі көлеңкеден шыға ма?

Қазақстанда қоғамдық тамақтану орындарында кальян шегуге тыйым салынғанымен, бұл нарық жұмысын тоқтатқан жоқ. Енді мемлекет саланы көлеңкеден шығару үшін лицензиялау жүйесін енгізуді қарастырып жатыр. Қаржы министрлігінің болжамынша, кальян бизнесін заңдастыру бюджетке қосымша шамамен 50 млрд теңге түсім әкелуі мүмкін. Қаржы министрі Мәди Такиев кальян қызметін лицензиялау идеясын қолдап, нәтижесіз күрестен гөрі секторды бақылауға алу тиімдірек екенін айтқан еді. Министрдің сөзінше, кальяндар тыйымға қарамастан жұмыс істеп жатқандықтан, ең дұрысы – осы қызметтен бюджетке төлем түсіру.

Мемлекеттік кірістер комитеті 50 млрд теңгелік соманың әзірге алдын ала есеп екенін мәлімдеді. Есеп нарық субъектілерінің болжамды санына, көрсетілетін қызметтің көлеміне, салық тәртібінің деңгейіне, сондай-ақ салық базасының кеңеюіне негізделген. Алайда министрлік қазіргі шектеулерге байланысты нарықтың нақты көлемі мен көлеңкелі сегменттің үлесі, мекемелердің нақты саны туралы толық ақпарат жоқ екенін мойындап отыр.

«Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының деректері де тыйымның сұранысты жоя алмағанын көрсетіп тұр. Екі жыл ішінде кальян темекісінің ресми импорты шамамен 13 есе өскен. Мәселен, 2022 жылы 18,7 тонна импортталса, 2024 жылы бұл көрсеткіш 241 тоннаға жетті. Тиісінше, акциздік түсімдер 189,8 млн теңгеден 1,52 млрд теңгеге дейін өсіп, қосылған құн салығы бойынша түсімдер 303,3 млн теңгеге дейін артты. Осыған орай, «Атамекен» санитарлық және өрт қауіпсіздігі талаптарын міндетті түрде сақтай отырып лицензиялауды ең оңтайлы модель деп санайды. Бастысы – кәсіпкерлерді қайтадан көлеңкелі секторға кетуге итермелемейтіндей теңгерімді болуы тиіс.

Рестораторлар да саланы заңдастыруды қолдап отыр. Мейрамхана иесі Сұлтанмұрат Еруханның айтуынша, шектеулер енгізілгеннен кейін кіріс шамамен 20–25 пайызға төмендеп, жұмыс орындары қысқарған. Түсінікті әрі әділ талап болса, мейрамханалар лицензия бойынша жұмыс істеуге дайын екенін, өнім сапасын арттырып, мемлекет тарапынан толыққанды бақылау орнатуға мүмкіндік беретінін жеткізді.

Қаржы министрлігі лицензиялаудың басты мақсаты кальян өнімдерін тұтынуды насихаттау емес, нарықтың ашықтығын қамтамасыз ету екенін қадап айтты. Еске сала кетейік, Қазақстанда қоғамдық орындарда кальян шегуге тыйым 2013 жылғы 14 наурыздан бастап күшіне енген. Денсаулық сақтау министрлігі құрылғының денсаулыққа зиянын үнемі ескертіп келеді. Өйткені кальян темекісінің құрамында никотин мен зиянды шайырлар бар, ал бір сағат кальян шеккен адам бір тал темекімен салыстырғанда 100-200 есе көп түтін жұтады. Бұл жүрек-қан тамырлары мен тыныс алу жүйесі ауруларына, инфекция таралу қаупіне әкеліп, айналадағы адамдарды пассивті шылым шегушілерге айналдырады.

Әзірге лицензиялау мәселесі талқылау сатысында тұр. Түпкілікті шешім қабылданбағанымен, өсіп келе жатқан сұраныс пен импорт көлемі нарықтың жұмысын жалғастырып жатқанын айқын көрсетеді.

Дереккөз: baq.kz