Норвегия жағалауында 600 метр тереңдіктен XVIII ғасырда батқан, қытай фарфоры тиелген кеме табылды

Норвегия жағалауынан табылған «Фарфорлы кеме апатындағы» қытай фарфоры. Фото: Sindre Kinnerød/Flash Studio

Норвегияның Ұлттық мұра министрлігі Скагеррак бұғазында XVIII ғасырға тиесілі кеме қалдығы табылғанын хабарлады. Қазір жүргізіліп жатқан зерттеу жұмыстарының өзінде-ақ кемеден Қытай фарфорының мол қоры және басқа да қызықты тарихи жәдігерлер анықталған.

Сағат шебері Эспен Саастад және Теңіз музейінің археологі Фроде Квало. Фото: Sindre Kinnerød/Flash Studio

«Көзіме сенбей, қайта-қайта қарадым»

Кеме қалдығы Скагеррак бұғазында 600 метр тереңдіктен табылды. Бұл бұғаз Данияның Солтүстік Ютландия аралы, Норвегияның шығыс жағалауы және Швецияның батыс жағалауы аралығында орналасқан. Ол Солтүстік теңізді Каттегат теңізімен жалғап жатыр.

Алдын ала мәлімет бойынша, кеме XVIII ғасырдың ортасына таман суға кеткен болуы мүмкін. Табылған жүктің ең ерекше бөлігі — Қытайдан әкелінген деп болжанып отырған фарфор бұйымдарының үлкен коллекциясы. Мұндай олжа Солтүстік Еуропада алғаш рет табылып отыр.

Кеме қалдығын алғаш болып Норвегиядағы Saastad Ur сағат дүкенінің иесі Эспен Саастад байқаған. Абырой болғанда, ол бірден құзырлы органдарға хабар берген. Қазір кеме қалдығындағы заттарды зерттеу жұмыстарына Норвегия теңіз музейі жетекшілік етіп отыр.

Жоба мүшелері Эспен Саастадтың музейге жедел хабарласқанын ерекше атап өтті. Өйткені бұл олжаның тарихи маңызы өте жоғары болуы мүмкін.

«Бұл олжаның ауқымын түсінген сәтте көзіме сенбей, қайта-қайта қарадым», — деді Ұлттық көне мұра жөніндегі комиссар Ханна Гейран ресми мәлімдемеде. — «Бұл — ақылға сыймайтындай ғажап жаңалық».

Теңіз түбіндегі фарфор бұйымдары. Фото: Espen Saastad және Flash Studio

Шығу тегі әлі белгісіз

Кеме суға кеткен кезеңде Норвегия Дания-Норвегия корольдігінің құрамында болған. Бұл одақ XVI ғасырдан XIX ғасырға дейін өмір сүрді. Сол уақытта корольдік Еуропа, Солтүстік Америка, Африка және Азияға дейін созылған шағын болғанымен, маңызды сауда желісін қалыптастырған еді.

Әзірге кеменің Скагеррак бұғазы арқылы не себепті өткенін және Қытайдан жеткізілген тауарларды не үшін алып жүргенін нақты айту қиын. Зерттеушілер кеме ішінен табылған кейбір аспашамдар неміс немесе ағылшын үлгісінде жасалған болуы мүмкін деп болжайды. Алайда кеменің қай елге тиесілі болғаны және соңғы бағыты әлі белгісіз.

Соған қарамастан, археологиялық зерттеу мен тарихи талдау жұмыстары жалғасқан сайын бұл кеме туралы, сондай-ақ оның Норвегия тарихымен байланысы жөнінде жаңа деректер ашылады деген үміт бар.

«Теңіз қатынасы ежелден Норвегия мәдениетінің өзегіне айналған», — деді Норвегияның мәдениет және теңдік министрі Лубна Джаффери. — «Бұл жаңалық біздің жағалау мәдениетіміздің бұрын беймәлім қырларын ашуға көмектесуі мүмкін».

«Фарфорлы кеме апатынан» табылған тәрелке. Фото: Норвегия теңіз музейі

Сирек әрі бірегей олжа

Сүңгуірлер фарфордан бөлек, басқа да көптеген жәдігерлерді анықтады. Олардың қатарында шыны бұйымдар, мата қалдықтары, дәнді дақылдар, сондай-ақ ішінде шай, шөптер мен дәрілік заттар болуы мүмкін жәшіктер бар.

Кеме қалдығынан түсірілген басқа суреттерді біздің Patreon парақшамыздан көруге болады. Оған кіру тегін.

Зерттеу жұмыстары әлі жалғасып жатыр. Мамандар кеме алдағы уақытта тағы да жаңа жәдігерлерді «сөйлетеді» деп үміттенеді. Ал теңіз түбінен шығарылған заттарды сақтау, қалпына келтіру және ғылыми зерттеу жұмыстары қазірдің өзінде басталып кеткен.

Сонымен қатар кемеден табылған жүкті Ослодағы Норвегия теңіз музейінде көрсету жоспарланып отыр. Бұл музей Норвегия халық музейі қорының құрамына кіреді. Кейбір бұйымдар осы айдың өзінде көпшілік назарына ұсынылмақ. Одан кейін олар қосымша талдауға жіберіледі.

«Бұл жаңалық Норвегия археологиясы үшін жаңа дәуірдің басталғанын көрсетеді», — деді Норвегия халық музейі қорының директоры Нина Рефсет. — «Жағалаудан табылатын кеме қалдықтары көбіне бүлініп немесе тоналып кетеді. Ал бұл жолы біз ашық теңізде, үлкен тереңдікте жатқан, дерлік қол тимеген олжаны зерттеп отырмыз. Бұл — өткен дәуір сол күйі сақталған уақыт капсуласына үңілгенмен бірдей. “Фарфорлы кеме апаты” бізге тарихқа бұрынғыдан әлдеқайда жақын баруға сирек мүмкіндік беріп отыр».