«Байлар да басқара алмайды»: Маск жасанды интеллектінің болашағы туралы не айтты?

«Әр адам кез келген игілікке қол жеткізеді, тіпті байлар деп аталатындар да жасанды интеллектіні басқара алмайды. Ол өзіне өзі қожа болады», — дейді Маск.

Бұл пікір сұхбаттың технологиялық теңсіздік талқыланған тұсында айтылды. Айзексон ірі өзгерістер байлықтың шоғырлануына, әлеуметтік алшақтық пен қоғамдық наразылыққа әкелуі мүмкін екенін көтереді. Ал Маск жауапты алыс болашақтан іздейді: оның пайымынша, ЖИ мен роботтар өндірісті соншалықты ұлғайтады, адамдардың қажеттілігін өтеу оңай міндетке айналады.

Алайда осы болжамның ішінде тағы бір күрделі мәселе жатыр. Адамның тұрмысын қамтамасыз ететін технология оның бақылауынан шықса, шешім қабылдау құқығы кімде қалады?

Байлық бақылауға кепіл бола ма?

Маск сипаттайтын болашақта капитал иелену мен технологияны басқару арасындағы байланыс әлсіреуі мүмкін. Кәсіпкер жасанды интеллектіні жасаған немесе оның дамуына қаржы салған адамның өзі де одан әлдеқайда қуатты жүйеге әмір жүргізе алмайтын жағдайды елестетеді.

«Өзімізден мыңдаған, тіпті миллиондаған есе ақылды нәрсеге бұйрық бере аламыз ба? Әрине, жоқ», — дейді ол.

Бұл — бүгінгі ЖИ жүйелерінің дербес билікке ие болғаны туралы мәлімдеме емес, болашақтағы аса қуатты интеллект жөніндегі жорамал. Дегенмен ол технологияға иелік ету оның әрекетін толық бақылауға мүмкіндік бере ме деген сұрақты алға шығарады.

Сұхбаттың соңында Маск осы ойын тағы нақтылайды:

«Адамдар бақылауды сақтап қалады дегенді екіталай деп санаймын».

Оның пайымында, цифрлық интеллектінің ауқымы биологиялық интеллектіден орасан асып түсетін әлемде адамның басқарушы рөлін сақтап қалуын елестету қиын. Сондықтан «ЖИ кімге тиесілі болады?» деген сауалмен қатар «Оның шешіміне кім ықпал ете алады?» деген мәселе туындайды.

Қауіптене тұра, жарысқа қатысу

Масктың ұстанымында айқын қайшылық бар: ол ЖИ-дің ықтимал қаупін мойындайды және сонымен бірге оны дамытуға қатысады. Кәсіпкер бұл таңдауын үдеріске ықпал етуге ұмтылысымен түсіндіреді.

«Оның адамзатқа қауіп төндіру ықтималдығы бар деп ойлаймын. Бірақ мұны тоқтату үшін ештеңе істей алмаймын. Ақырында менде екі жол ғана бар деген қорытындыға келдім: қатысушы болу немесе сырттан бақылау. Қатысушы болу қызығырақ», — дейді ол.

Артынша: «Бәлкім, оны жақсы бағытқа бұра алармын деп үміттенемін», — деп қосады.

Осы тұстағы «үміттенемін» сөзі маңызды. Маск технологияны пайдалы бағытқа бұру мүмкіндігіне сенеді, бірақ нәтижесіне кепілдік бермейді. Оның сөзінен ЖИ жарысына қатысудың өзі бақылау мәселесін шешпейтіні байқалады.

Қауіпсіздікке қатысты ол ЖИ-дің шындықты іздеуге және білуге құштар болуына мән береді. Алайда сұхбатта айтылған бұл ұстанымдар адам бақылауын сақтайтын нақты тетіктің толық сипаттамасын бермейді. Технологияның қандай қасиеттері болғанын қалау мен сол қасиеттердің іс жүзінде тұрақты сақталуын қамтамасыз ету арасында үлкен міндет жатыр.

Молшылық бәріне бірдей жете ме?

Масктың оптимистік сценарийі ЖИ-дің физикалық әлемде әрекет ету мүмкіндігіне сүйенеді. Оның түсіндіруінше, роботтар заттармен жұмыс істеп, өнім өндіруге және тәжірибе жүргізуге қабілетті болғанда, интеллектінің экономикалық ықпалы артады.

Осыдан ол ақшаның болашақтағы рөлі туралы қорытынды жасайды:

«Ал үйреншікті ақша болашақта маңызын жоғалтады. Бұл — менің болжамым».

Кәсіпкердің ойынша, экономиканың ауқымы орасан ұлғайса, адамдарды қажетті тауарлармен және қызметтермен қамтамасыз ету жеңілдейді. Бірақ өнімнің көп өндірілуі мен оның қоғамға қолжетімді болуы — өзара байланысты болғанымен, бөлек мәселелер.

Сұхбатта осы игіліктердің қалай бөлінетіні толық ашылмайды. Өндірістік инфрақұрылым кімге тиесілі болады? Адамдардың табысы қандай жолмен қалыптасады? Автоматтандыру кезінде жұмысынан айырылғандар жаңа жағдайға қалай бейімделеді?

Сондықтан Масктың молшылық туралы болжамын бағалағанда, соңғы нәтижемен бірге оған дейінгі өтпелі кезеңге де назар аудару қажет. Болашақта қажеттіліктерді өтеу оңайлауы мүмкін деген жорамал бүгінгі табыс пен мүмкіндік теңсіздігінің қалай шешілетінін өздігінен түсіндірмейді.

Машина бәрін істесе, адамға не қалады?

Айзексон әңгімені адамның өмір мәніне бұрғанда, Маск дайын жауабы жоқ екенін мойындайды.

«Мен де осы сұрақтың жауабын іздеп жүрмін. Меніңше, адамдар бақытты болудың жолдарын табады», — дейді ол.

Сонымен бірге кәсіпкер әлдеқайда батыл болжам айтады:

«Меніңше, адам жасанды интеллект пен роботтардан жақсы орындай алатын ештеңе қалмайды».

Бұл сценарийде еңбек адамның материалдық қажеттілігін өтеудің міндетті шарты болудан қалуы мүмкін. Маск мысал ретінде бау-бақша өсіруді келтіреді: азық-түлікті сатып алуға мүмкіндік бола тұра, кей адамдар оны өз қолымен өсіргенді ұнатады. Болашақта басқа істер де осындай ерікті таңдауға айналуы ықтимал.

Дегенмен жұмыс адамның өмірінде табыстан бөлек қызмет атқарады. Ол кәсіби болмысын қалыптастырады, әлеуметтік ортаға қосады, өз еңбегінің қажет екенін сезіндіреді. Сондықтан машиналардың өнімділігі артқан сайын адамның қоғамдағы орнын қалай сақтайтыны туралы сұрақ та өзекті бола түседі.

Маск сұхбатындағы негізгі түйін осы тұста көрінеді: материалдық молшылық адамның еркіндігі мен өмір мәніне қатысты барлық мәселені шешпеуі мүмкін. Егер болашақта ЖИ-ді тіпті байлар да басқара алмаса, басты өлшем технологияның қанша өнім өндіретінімен шектелмейді. Адамның таңдау құқығы, шешімге ықпал ету мүмкіндігі және сол жүйедегі орны да шешуші мәнге ие болады.

Материал ұсынылған сұхбаттың орысша дубляж мәтіні негізінде әзірленді. Дәйексөздер қазақшаға осы нұсқадан аударылды.