Лайк пен Дауыс: 2026 жылғы сайлаудың басты парадоксы не?

2026 жылдың 23 тамызында еліміздің саяси өміріндегі елеулі оқиға – бір палаталы Парламент қызметін атқаратын Құрылтай депутаттарының сайлауы өтеді. Халық арасында қызу талқы басталып та кетті. Біреулер үміткерлердің бағдарламасына үңілсе, енді біреулер олардың Инстаграмдағы парақшаларын парақтап әлек. Осы орайда, inbusiness.kz пен sputnik.kz басылымдарының сараптамаларына және DATAmetrics зерттеуіне сүйене отырып, алдағы саяси доданың беталысын бағамдап көрсек.

Ең басты қуантарлық жаңалық – елдегі саяси бағдарды халықтың басым бөлігі толық қолдап отыр. Зерттеу нәтижесі көрсеткендей, азаматтардың 87,8%-ы Қазақстан дұрыс бағытта дамып келе жатыр деп есептейді. Қазақ «Көш жүре түзеледі» демекші, көшіміздің бағыты түзу, мақсатымыз айқын екені көңілге жылылық ұялатады.

inbusiness.kz сайтының сараптамасына көз жүгіртсек, биылғы сайлаудың басты ерекшелігі – бәсекелестіктің тек сайлау учаскелерінде емес, әлеуметтік желілерде де қызып тұрғаны. Партиялар саяси бағдарламаларымен ғана емес, TikTok пен Instagram-дағы трендтермен де жарысуға көшкен.

Егер тек Инстаграм оқырмандарының санына қарайтын болсақ, көш басында 267 мың жазылушысы бар экологиялық «Байтақ» партиясы тұр. Одан кейін «Ақ жол» (92 мың) бар. Жаңашыл деген «Respublica» партиясының оқырман саны «Ақ жолдан» екі есе аз екен (44 мың). Ал жекелей үміткерлерге келсек, ҚХП атынан түсіп жатқан өнер адамдары Аша Матай мен Тамара Асардың миллиондаған оқырманы бар.

Бірақ, шындыққа тура қарайық. Қазақ «Желідегі батырлық – өмірдегі шындық емес» дейді. Миллиондаған лайк пен қаралым автоматты түрде сайлаудағы дауысқа айнала салмайды. Егер сайлауды лайкпен жеңуге болатын болса, қазір Құрылтайдың төрінде саясаткерлер емес, пранк түсіретін вайнерлер мен блогерлер отырар еді ғой! Сондықтан, медийность жақсы, бірақ саяси сенімнің орны бөлек.

Партиялардың өткені мен бүгіні

sputnik.kz сайты ұсынған тарихи деректерге үңілсек, сайлауға түсетін жеті партияның әрқайсысының өз шежіресі, өз электораты бар:

• «Әділет» партиясы: Бұл жолғы сайлаудың бас фавориті. Оның басты себебі – жуырда ғана өз құрамына «AMANAT» партиясын қосып алуы. Жаңа Конституцияны әзірлеген мықты заңгерлер мен тәжірибелі саясаткерлер шоғырланған бұл күш биылғы додада басты рөлді сомдамақ.

• «Ауыл» партиясы: 26 жылдық тарихы бар бұл ұйым 2023 жылғы соңғы Парламент сайлауында 10,9% дауыс жинап, айқын екінші орынға шыққан болатын. Ауыл шаруашылығы мен дәстүрлі құндылықтарды ту еткен олар биыл да сол биігінен түспеуге бекініп отыр.

• «Ақ жол» мен «Respublica»: «Ақ жол» – ең жоғары көрсеткішіне 2021 жылы (10,95%) жеткен саясаттың ескі көздері болса, «Respublica» – 2023 жылы құрыла сала 8,59% дауыспен бірден Парламентке серпіле кірген жас әрі креативті күш. Екеуінің арасындағы бәсеке – тәжірибе мен жаңашылдықтың тартысы болмақ.

DATAmetrics не дейді?

8000 адам қатысқан ауқымды сауалнаманың нәтижесі қазіргі шынайы көріністі анық көрсетіп берді. Халықтың 75,6%-ы сайлауға баруға дайын. Бұл азаматтарымыздың саяси сауаттылығы мен ел болашағына деген жанашырлығының өскенін білдіреді.

«Әділет» 54,2%

«Ауыл» 7,3%

«Ақ жол» 4,6%

«Respublica» 3,4%

ЖСДП 2,4%

ҚХП 2,1%

«Байтақ» 1,1%

Ескерту: Сауалнамаға қатысқандардың 2,3%-ы барлығына қарсы болса, 22,6%-ы әлі кімге дауыс берерін шешпеген.

Ең үлкен интрига – әлі бір тоқтамға келмеген 22,6% сайлаушыда жатыр. Бұл қауым дәл бір «тойға барсам ба, бармасам ба, конвертке қанша салсам екен» деп соңғы сәтке дейін ойланып отыратын нағашылар сияқты. Үгіт-насихат жұмыстары кезінде партиялар дәл осы «құдалардың» көңілін табуға тырысары сөзсіз.

Қойдың құмалағы былай дейді:

«Әділет» партиясы «AMANAT»-тың бұрынғы ресурстары мен жаңа реформаторлық рухын біріктіре отырып, Құрылтайдағы басым көпшілік мандатты еш қиындықсыз қанжығасына байлайды.

Екінші орынды «Ауыл» партиясы еншілейді - деп сауалнамаға қанша көз жүгіртсек те нақты шешім шығаруға әлі ерте. «Ақ жол» партиясы екінші орынға таласуы мүмкін. Өйткені парламент қабырғасында кәсіпкерлер мәселелсін бұрыннан көтеріп, елдегі «Алаш» тақырыбын біраз жерде айтып жүргеніне қарап жоғарыда жазып өткен 22 пайыздың бір бөлігінің бүйрегі «Ақ жолға» бұрып кетуі ғажап емес. Тұздық ретінде айтпағымыз, Қазақстандағы феминизм тақырыбы да сайлау нәтижесіне әсер етері анық. «Ақ жолдың» төрағалығына әйел адам яғни Дания Еспаева келгені мәлім. Қыз-келіншектің құқығын қорғап жүргендер жалауын желбіретіп әйел төрағаны қолдап кетсе таң қалмаңыз.

Ал енді үшінші және төртінші орындар үшін нағыз «шайқас» «Ауыл» мен «Respublica» арасында өтеді деп топшылаймыз. Халықтың жартысына жуығы ауылда тұратынын ескерсек ауылдағы ағайын «Ауылды» қолдап, жаңашылдықты жаны жақындар «Respublica»-ға дауысын санап беруі мүмкін.

Қуырдақтың көкесін 23 тамыздан кейін көреміз.