Мансұр Смағамбетов Италиядағы Азоло фестивалінде бас жүлде алды

Қазақстандық заманауи өнер шебері Мансұр Смағамбетов әлемдік арт-кино тарихына өз есімін алтын әріппен жазып, ел өнерінің мәртебесін жаһандық деңгейге көтерді. Оның «Parsifal» атты екіканалды видеоинсталляциясы Италияның Азоло қаласында өткен 42-ші Asolo Art Film Festival (AAFF) халықаралық кинофестивалінде Video Art номинациясы бойынша бас жүлдені жеңіп алды. 14 маусымда аңызға айналған «Дузе» театрында өткен марапаттау рәсімі – қазақ өнерінің бұл беделді итальяндық мінбердегі тұңғыш тарихи жеңісі ретінде тіркеліп отыр.

1973 жылы ЮНЕСКО қолдауымен құрылып, атақты Венеция биенналесінен бастау алатын Азоло фестивалі жарты ғасыр бойы әлемдік авангардтың темірқазығы саналады. Бұл мінберде кезінде Андрей Тарковский («Андрей Рублёв» туындысымен) Гран-при алса, Александр Сокуров, Ингрид Бергман және Йоко Оно сынды өнер алыптары марапатталған еді. Биылғы додада халықаралық қазылар алқасы 60 елден түскен 600-ден астам өтінімді саралап, ресми бағдарламаға өткен 92 жұмыстың ішінен тек 10 туындыны ғана жүлдеге лайық деп таныды. Смағамбетовтің бұл жеңісі – қазақ заманауи өнерінің әлемдік классикамен терезесі тең екенін даусыз дәлелдейді.

Жеңімпаз атанған «Parsifal» жобасы – экологиялық апат, тарихи жады және ғарыштық таным тоғысқан терең философиялық толғаныс. Туынды 2023 жылы Семей өңірінде 14 орманшының өмірін қиған алапат өрттің орнында түсірілген. Күлге айналған орман бейнесі суретшінің шеберлігімен Рихард Вагнердің классикалық операсын тәңірлік космология призмасынан қайта қарайтын постапокалиптистік ландшафтқа айналған. Бұл – Батыстың сызықтық уақыты мен көшпенділердің айналмалы циклі арасындағы қақтығыс арқылы Семей полигонының ондаған жылдық зардабын деколониалды тұрғыдан қайта қорытудың қуатты метафорасы іспетті.

Мансұр Смағамбетовтің өзі атап өткендей, қасіретті жалаң бейнелеуден аулақ. Суретшінің мақсаты – қабаттасқан апаттардың (ядролық сынақ пен орман өрті) зардабын тартқан мекен туралы батыстық немесе советтік емес, төл тілімізде сөйлеудің жолын табу. Ауқымды жобаны жүзеге асыруға композитор Эльдар Таги, қоюшы-оператор Жанайдар Мапан, «Астана Опера» мен Абай атындағы театрдың жетекші әртістері Евгений Чайников пен Наргиза Мирсеидова бастаған мықты шығармашылық топ атсалысқан.

Айта кетерлігі, Азолодағы бұл триумф суретшінің тағы бір ірі халықаралық жетістігімен қатар келіп отыр. Дәл қазір Мансұр Смағамбетов Венеция биенналесіндегі Қазақстанның ұлттық павильонында «Қоңыр: Тыныштық архиві» жобасы аясында өзінің еңбегімен ел намысын қорғауда. Азоло төріндегі бұл баға жетпес жеңіс Семей өңірінің қасіреті мен ұлттық болмысымыз шынайы өнер тіліне айналғанда, жаһандық мінберде қаншалықты асқақ әрі өзекті естілетінін дәлелдеп берді.