Хирургке бағынған технология: MAKO роботы кімдерге және қалай операция жасайды?

Қазіргі медицина ғарыштық жылдамдықпен дамып жатыр. Кеше ғана фантастика болып көрінген роботтар мен жоғары технологиялық құрылғылар бүгінде операция бөлмелерінің ажырамас бөлігіне айналды. Солардың бірі – буын алмастыруда (эндопротездеу) нағыз төңкеріс жасаған MAKO жүйесі. Бұл аппарат науқасқа не береді? Робот операцияны өзі жасай ма? Бұл сұрақтардың жауабын Н.Ж. Бәтпенов атындағы Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығының №7 ортопедия бөлімшесінің травматолог-ортопед дәрігері Абылай Абдықалықұлы Садықов тарқатып айтып берді.

Шешім қабылдайтын – робот емес, дәрігер

Қоғамда «робот-хирург» деген сөзді естігенде, адамдардың көз алдына отаны бастан-аяқ өзі жасайтын темір машина елестейтіні жасырын емес. Алайда, дәрігер ең әуелі осы қате түсінікті сейілтуден бастады.

«Ең алдымен бір нәрсені нақтылап өткім келеді: MAKO роботы операцияны өздігінен жасамайды. Негізгі шешімді де, операцияның өзін де хирург орындайды. Ол – хирургтің орнына жұмыс істейтін машина емес, дәрігердің қолындағы жоғары технологиялық, өте дәл құрал», – дейді Абылай Абдықалықұлы.

Бұл жүйенің жұмысы ота басталмас бұрын, дайындық кезеңінде-ақ іске қосылады. Науқастың компьютерлік томографиясы (КТ) негізінде оның сүйек анатомиясының жеке 3D моделі сызылады. Дәрігерлер сол модель арқылы операцияны виртуалды түрде жоспарлап, импланттың нақты өлшемін, орналасу бұрышын және қажетті коррекцияны миллиметріне дейін есептеп шығарады. Ал операция кезінде MAKO тек осы алдын ала сызылған мінсіз жоспарды дәл орындауға көмектеседі.

Жасанды интеллект пе, әлде навигация ма?

Көпшілік технологияны жасанды интеллектімен (ЖИ) шатастырып жатады. Алайда, маманның айтуынша, «MAKO — жасанды интеллектпен операция жасайтын робот» деп біржақты кесіп айтудан сақ болған жөн.

Бұл жердегі жүйенің басты миссиясы — науқастың анатомиясын 3D форматта көрсетіп, ота кезінде жолсерік (навигация) қызметін атқару және дәрігер қозғалысының алдын ала сызылған шекарадан шығып кетпеуін қадағалау. Жүйе хирургке нақты анатомиялық мәліметтер беріп, жоспарланған аймақты мінсіз өңдеуге мүмкіндік жасайды. Бірақ соңғы сөз әрқашан адамға, яғни дәрігерге тиесілі. Сондықтан адамның біліктілігін алмастыратын емес, қайта оның мүмкіндігін еселей түсетін технология.

Дәстүрлі әдістен қандай айырмашылығы бар?

Эндопротездеу — травматология мен ортопедиядағы ең күрделі әрі жауапты оталардың бірі. Дәстүрлі әдіспен жасалған операциялар да жоғары нәтиже береді, өйткені мұндағы басты фактор — дәрігердің шеберлігі. Дегенмен, MAKO технологиясының дәстүрлі тәсілден бір бас озық тұратын тұсы бар.

«Дәстүрлі әдісте хирургтің жеке тәжірибесі мен стандартты хирургиялық құралдар негізгі рөл атқарса, MAKO технологиясында оған қоса пациенттің жеке анатомиясына негізделген 3D жоспарлау мен роботтық навигация күші қосылады. Жүйе жұмыс аймағын қатаң бақылауға алып, хирургтің алдын ала белгіленген шекарадан тыс әрекет жасауын шектейді. Бұл әсіресе имплантты дәл орнату және аяқтың механикалық осін дұрыс қалпына келтіру кезінде аса маңызды. Қарапайым тілмен айтқанда, робот хирургтің көзін немесе қолын алмастырмайды, ол сол бай тәжірибені математикалық дәлдікпен толықтырады», – деп түсіндірді травматолог-ортопед.

Технология, дәрігер және реабилитация — сәттіліктің үш тағаны

Кез келген науқас үшін ең бастысы — операциядан кейінгі өмір сапасы және қалыпты өмірге тез оралу. Роботтық хирургия сүйек тінін барынша үнемдеп, тек жоспарланған көлемде ғана өңдеуге мүмкіндік бергендіктен, тіндердің зақымдануы азаяды. Дегенмен, оңалту процесі тек қана технология құдіретіне байланысты емес.

Абылай Абдықалықұлы пациенттерге әрдайым мына бір маңызды ережені ескертеді: «Қалпына келу тек роботқа байланысты емес. Оған операцияның күрделілігі, науқастың жасы мен жалпы денсаулық жағдайы, бұлшықеттерінің тонусы және операциядан кейінгі оңалту шаралары тікелей әсер етеді. Робот — керемет технология, бірақ үздік нәтиже технологияның, хирург тәжірибесінің және дұрыс реабилитацияның үйлесімді жұмыс істеуінен ғана туындайды».

Бұл ота кімдерге жасалады?

Қазіргі таңда MAKO жүйесі ең алдымен тізе және жамбас буындарын эндопротездеуде қолданылады. Бұл әдіс көбінесе ауыр артрозы бар, дәрі-дәрмек немесе басқа да консервативті ем түрлерінен еш нәтиже таппаған және ота жасауға нақты медициналық көрсеткіші бар пациенттерге ұсынылады.

Бірақ робот бар екен деп, оны барлық науқасқа жаппай қолдана беруге болмайды. Әр жағдай — жеке тарих. Дәрігерлер консилиумы науқастың жасын, аурудың сатысын, сүйегінің сапасын, буын деформациясы мен қосымша ауруларын мұқият сараптайды. Клиникада роботтың тұруы — эндопротездеуге тікелей көрсеткіш емес, ол тек қажет кезде қолданылатын мінсіз құрал ғана.

Қорытындылай келе, технология қанша жерден ақылды болса да, шешуші рөлді қашанда білікті маман атқарады. Н.Ж. Бәтпенов атындағы орталықтың дәрігерлері жаңа технологиялар мен көпжылдық тәжірибені ұштастыра отырып, мыңдаған пациенттің қайтадан еркін қозғалуына жол ашып келеді. Ал MAKO роботы — сол игі мақсат жолындағы сенімді әрі мінсіз көмекші.