Қытайда ЖИ-адамдарға төлқұжат берілді

Шанхайдың әйгілі Вайтань жағалауындағы концерт залына мыңдаған жанкүйер жиналған кезде, Юри небәрі бір жаста еді. Ені жүз метрлік алып экраннан бойжеткен бейнесінде көрінген ол қытай және ағылшын тілдерінде ән шырқап, көзді ашып-жұмғанша сахналық киімдерін ауыстырып жатты.

Бірақ Юри — ет пен сүйектен жаралған адам емес, жасанды интеллект тудырған виртуалды жұлдыз.

Осы жылдың басында ол Қытайдағы ресми жеке куәлік алған алғашқы цифрлық адам атанды. Мемлекеттік үлгідегі бұл құжатта оның аты-жөні, туған күні, мекенжайы мен бет-әлпетінің ерекшеліктері тайға таңба басқандай жазылған. Бейжіңде басталған осы пилоттық жоба аясында Юри елдегі лицензиясы бар тұңғыш ЖИ-әртіс мәртебесіне ие болды. Енді оның құрастырушылары ресми куәлік арқылы цифрлық әмиян ашып, сән, ойын және автокөлік индустриясындағы ірі брендтермен заңды түрде келісімшартқа отыра алады.

Миллиардтаған қаржы айналатын нарық

Қытай коммуникация университетінің 2025 жылғы есебіне сүйенсек, бүгінде елдегі цифрлық адамдар индустриясына қатысы бар компаниялардың саны 1,3 миллионнан асып жығылады. Ал нарықтың жалпы көлемі 2025 жылы 48 миллиард юаньға (шамамен 10 миллиард доллар) бағаланып, күн санап өсіп келеді.

Осы қарқынды байқаған ресми Бейжің өткен айда телерадио хабарларын тарату және онлайн-видео сервистеріне арналған жаңа нұсқаулық шығарып, барлық цифрлық кейіпкерлерді міндетті тіркеуден өткізуді талап етті. Бұл қадам Төраға Си Цзиньпиннің «жаңа сапалы өндіргіш күштерді» дамыту және жасанды интеллект саласында өзгелерге тәуелсіз болу бастамасымен тікелей үндесіп жатыр. Бастаманы қолдаушылар мұны зияткерлік меншікті қорғау мен интернет алаяқтарына тосқауыл қоюдың жолы десе, сыншылар билік метағаламдағы бақылауын одан сайын күшейтті деп дабыл қағуда.

Бастапқыда цифрлық аватарларды желі қолданушылары қысқа видеолар мен тікелей эфирлерде өз тұлғасын жасырып, ойын еркін айту үшін қолданатын. Алайда машиналық оқыту технологиясы дамыған сайын, дайын мәтінді оқып беретін қарапайым дикторлар көрерменмен тікелей тілдесе алатын дербес ЖИ-инфлюенсерлерге айналды.

Мәселен, Қытайдың әлеуметтік желілерінде 100 мыңнан астам оқырманы бар Юри — толықтай генеративті ЖИ көмегімен жасалған алғашқы виртуалды кумирлердің бірі. Оның жүйесін арнайы мамандар тобы баптап, жанкүйерлермен қарым-қатынасын қадағалап отырады. Ал өзге цифрлық блогерлердің көбіне нақты адамдардың дауысы мен келбеті негіз ретінде алынады.

Тәулік бойы тынбайтын сатушылар мен виртуалды шенеуніктер

Цифрлық адамдар бүгінде телеарналарда, стриминг пен микро-дорамаларда, электронды коммерция мен мемлекеттік насихатта кеңінен қолданылады. Әсіресе, табысы мол тікелей эфирдегі саудада (лайв-стриминг) олардың бәсі жоғары: шаршауды білмейді, аз шығынмен тәулік бойы аудиториямен байланыста бола алады.

Мемлекеттік аппарат та бұл үрдістен қалыс қалған жоқ:

• Бейжің саяси нұсқаулықтарды жеткізу және Қытай Коммунистік партиясының мүшелеріне идеологиялық-тарихи дәріс өткізу үшін өз виртуалды дикторларын іске қосты.

• Ондаған жергілікті әкімдік халықтың сауалдарына жауап беретін цифрлық қызметкерлерді жұмысқа тартты.

• Өткен жылы елдің ең басты саяси жиынында Үкіметтің жылдық есебін талқылауға алғаш рет екі цифрлық аватар қатыстырылды.

Заңсыз дипфейк, жалған дәрігерлер және цензура қаупі

Виртуалды кейіпкерлер көбейген сайын, олардың көлеңкелі тұстары да жиі бой көрсете бастады. Мемлекеттік БАҚ дәрігер кейпіне енген ЖИ-аватарлардың халыққа жалған медициналық кеңес бергенін әшкереледі. Ал осы жылдың басында виртуалды инфлюенсер қатысқан жарнама роликтерінің бірі желі қолданушыларының наразылығынан кейін эфирден алынды — көрермендер «көзі жоқ бағдарлама контактілі линзаның ыңғайлы екенін қайдан біледі?» деп орынды сұрақ қойған.

Сонымен қатар танымал жұлдыздардың бет-әлпеті мен дауысын рұқсатсыз пайдаланып, порнографиялық дипфейктер мен жалған жарнамалар жасау деректері жиілеп кетті. Тіпті кейбір компаниялар қарапайым азаматтардың сырт келбеті мен дауысын цифрлық өнімдерге пайдалану үшін 20 мың долларға дейін ақы ұсынып, күмәнді келісімдер жасауға көшкен.

Шанхай билігі 2024 жылы-ақ цифрлық адамдарға тұрақты «сериялық нөмір» беретін блокчейн жүйесін сынақтан өткізген болатын. Енді оған Бейжіңнің ID-карта жүйесі қосылды. Дегенмен қарқынды дамып жатқан саланы реттейтін бірыңғай ұлттық жүйе әлі де толық қалыптаспаған.

Мельбурн университетінің Жасанды интеллект және цифрлық этика орталығының сарапшысы Джинни Патерсонның айтуынша, виртуалды бейнені сотқа тарту немесе түрмеге жабу мүмкін емес, сондықтан барлық жауапкершілік оны жасаған компанияның мойнында болуы тиіс.

«Жасанды интеллектіде, дәл қазіргі сәтте, ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін таразылайтын моральдық түйсік жоқ. Ал цифрлық сәйкестендіру — заң бұзылған жағдайда оны жасап шығарған компанияның ізіне түсудің нақты құралы», — дейді доктор Патерсон.

Алайда Дикин университетінің киберқауіпсіздік жөніндегі сарапшысы Леннон Чанг бұл тіркеу жүйесі интернеттегі анонимділікті біржола жояды деп есептейді. Оның пікірінше, мұндай қадам бизнес өкілдерін өзін-өзі цензуралауға мәжбүрлеп, онсыз да қатаң бақыланатын интернет кеңістігіндегі сөз бостандығын одан әрі тұншықтыра түседі.

«Бұл өзгеріс қоғамда үрей туғызатыны анық. Адамдар тіпті жеке кеңістікте де өткір тақырыптарды қозғаудан қорқатын болады. Ал ұлттық қауіпсіздік туралы заңдардың аясында билік не қаласа, соны істей алады», — деп түйіндейді сарапшы.