Автонесие төлей алмасаңыз не істеу керек?

Оқырманымыздың бірі осы тақырыпқа қатысты сауал қойған еді. Қателеспесем, «көлік ұстаған адамның шығыны қалай есептеледі, айлық табыстың 20%-тінен аспауы керек деп айтады...» деген мазмұнда сұрады. «Айқын» газетінің сайтында жарық көрген мына мақала осы сұраққа біршама жауап беретін секілді. Ықшамдап, ой салар пайдалы тұсын берейік деп шештік.  

Бір кездері автокөлік алу үшін жылдап ақша жинайтын едік. Қазір көлік салонына жеке куәлікпен кіріп, бірнеше сағаттан кейін су жаңа машиналы бола аласыз.

Алғашқы жарнасы аз, төлем мерзімі бес-жеті жылға созылады. Жарна­мада көліктің толық құны емес, «айына небәрі 150 мың теңге» деген сома көрсе­тіледі. Осылайша темір тұлпар бұрынғыдан қолжетімді көріне бастады. Бірақ ай сайынғы төлемнің тасасында ұзақ жылға созылатын үлкен міндеттеме тұрғанын көбіміз елей бермейміз.

 Банк омбудсманы: Кепілде тұрған көлік отбасы бюджетін қауіптен толық қорғамайды

Көп адам көлік аларда оның түпкі бағасын емес, ай сайын қанша төлейтінін сұрайды. Мәселенің түйіні де осында.

Айына 150 мың теңге төлей алатын адам дәл осы сомаға сай несие таңдауы мүмкін. Бірақ көлікке жұмсалатын шығын банк төлемімен бітпейді.

Жанармай, міндетті сақтандыру, кейде КАСКО, май мен сүзгі ауыстыру, жөндеу, қысқы және жазғы шина, салық, тұрақ пен көлік жуу секілді шығындар қосылады.

Жүрілген көлік болса, күтпеген жөндеуге қомақты қаражат қажет болуы ықтимал. Сөйтіп, банкке төленетін 150 мың теңге іс жүзінде отба­сы қалтасынан ай сайын 220-250 мың теңге шығаруы мүмкін. Бірақ несие мақұлданар кезде осы қосымша шығындардың бәрі бірдей есепке алынбайды. 

Үй мен көліктің айырмасы да осында. Үйдің бағасы ұзақ мерзімде өсуі мүмкін. Ал көлік салоннан шыққан күннен бастап арзандай бастайды. Сондықтан оның кепілде тұрғаны отбасы бюджетін қауіптен толық қорғамайды.

 Қарыз алушының ең үлкен қателігі — бейқам жүру

Төлем қиындағанда жасалатын ең қатерлі қадам – автонесиені жабу үшін тұтынушылық несие немесе шағын несие алу. Бір айдың мәселесі шешілгендей көрінеді. Бірақ келесі айда екі қарыздың төлемі қатар келеді. Осылайша жаңа несие ескі қарызды асырайтын тұйық айналым басталады.

Қарыз алушының ең үлкен қателігі – жағдай түзелер деп күтіп, бірнеше ай үндемей жүру. Қазақстанда төлем жасау қиындаған азамат банкке несие шарттарын өзгерту туралы ресми өтініш беруге құқылы.

 Мерзімді ұзарту, ай сайынғы төлемді азайту, уақытша шегеру, төлем кестесін өзгерту, өсімпұлдың бір бөлігін есептен шығару немесе кепілдегі көлікті өз бетінше сату секілді жолдар қарастырылуы мүмкін. Өтінішті қарағаны үшін банк ақы ала алмайды. Бұл тәртіптің барлық банктер мен микроқаржы ұйымдарына қолданылатынын Агенттік те түсіндірген.

Банкпен мәмілеге келу мүмкін болмаса, Банктік омбудсманға жүгінуге болады. Бірақ оған дейін банкке берілген өтініш пен жауапты, несие шартын, төлем кестесін және табыстың төмендегенін растайтын құжаттарды сақтаған дұрыс.

Автокредит елдегі көлік паркін жаңартуға мүмкіндік берді. Көп адамға жұмысына қатынауға, отбасын тасымалдауға, кәсіппен айналысуға жағдай жасады. Сондықтан автонесиені тұтасымен жаман құрал деу дұрыс емес. Мәселе – оны қалай және қандай есеппен алуда.

Авторы: Кәмила ДҮЙСЕН(орфографиясы мен пунктуациясы сақталды)