Әлемге әйгілі шетелдік төрт академиктің Қазақстанға келуі нені аңғартады?

Қазіргі таңда ғылым мен білімнің шекарасы жоқ. Ел дамуының негізгі қозғалтқышы саналатын ғылыми ортаны халықаралық деңгейге көтеру мақсатында Қазақстан тағы бір маңызды қадам жасады. Осы тамыз айында Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының жалпы жиналысы өтіп, отандық ғылымның қарашаңырағына әлемге аты әйгілі төрт шетелдік ғалым қабылданды деп жазды forbes.kz

Ғылым және жоғары білім министрлігі бұл шешімнің астарында үлкен мақсат жатқанын алға тартады. Мұндағы басты міндет – халықаралық ынтымақтастықты нығайту, қазақ ғылымын жаһандық кеңістікке батыл кіріктіру және алдыңғы қатарлы технологиялармен, озық біліммен алмасуды жаңа белеске шығару.

Жаңадан сайланған мүшелердің есімдеріне үңілсек, академияның қамтып отырған салаларының қаншалықты ауқымды екенін байқау қиын емес. Олардың арасында жұртшылыққа ең таныс тұлғалардың бірі – Мемлекет басшысының штаттан тыс кеңесшісі ретінде қызмет етіп жүрген Тайвань өкілі Кай-Фу Ли. Жасанды интеллект, сөйлеуді тану және компьютерлік лингвистика салаларындағы озық мамандардың бірі саналатын ол бүгінде технология әлемінде өзіндік орны бар, аса беделді тұлға. Оның академия мүшелігіне өтуі Қазақстандағы IT және нейрожелілер бағытындағы зерттеулерге тың серпін беріп, цифрландыру үрдісін ғылыми негізде күшейте түсері сөзсіз.

Технологиядан бөлек, адамзат денсаулығы мен күрделі медициналық зерттеулер де назардан тыс қалған жоқ. Бұл бағытта Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (МАГАТЭ) бас директорының орынбасары, марокколық Нажат Мохтардың орны ерекше. Эндокринология, зат алмасу жүйесінің бұзылуы сияқты күрделі мәселелермен қоса, медицинада ядролық және изотоптық технологияларды қолданудың халықаралық деңгейдегі көшбасшысы енді қазақстандық ғалымдармен қоян-қолтық жұмыс істемек. Бұл отандық клиникалық нутрициология мен ядролық медицинаның, оның ішінде онкологиялық ауруларды ерте бастан анықтау мен емдеудің дамуына үлкен үлес қосары анық.

Медицина саласын толықтыра түсетін тағы бір ауыр салмақты тұлға – Түркия ғылым академиясының президенті, профессор Музаффер Шекер. Қантамырлар жүйесі, сүйек құрылысы, нейроанатомия және ұрық анатомиясын терең зерттейтін морфометрия саласының майталманы еліміздегі іргелі медициналық зерттеулердің жаңа деңгейге көтерілуіне ықпал ететіні даусыз. Бауырлас елдің бас ғалымының біздің академияға қосылуы түркі әлеміндегі ғылыми байланыстарды да бекемдей түседі.

Төртінші ғалымның зерттеу бағыты Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие аграрлық саламен тікелей байланысты. Ұлыбританиялық Саймон Гриффитс – атақты John Innes Centre ұйымының бидай генетикасы және оны алдын ала селекциялау тобының жетекшісі. Ұлыбритания көлемінде геномдық және селекциялық зерттеулердің басын біріктіріп, бағыт беріп отырған оның тәжірибесі астықты ел саналатын Қазақстан үшін ауадай қажет. Бидай генетикасын зерттеу арқылы оның өнімділігін арттыру және түрлі климаттық қиындықтарға төзімді сорттарын шығару – отандық ауыл шаруашылығы ғылымының кезек күттірмейтін әрі экономикалық маңызы зор міндеті.

Жалпы, шетелдік білікті мамандарды академия қатарына тарту үрдісі бұған дейін де басталған болатын. Қазіргі таңда Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелерінің қатарында Ресейден Геннадий Красников, Қытайдан Го Хуадун, АҚШ-тан Марк Ч. Эллиот және Швециядан Хельмут Шобер сынды ірі ғалымдар бар екенін айта кеткен жөн. Ал Қазақстанның өз ішінен бұл мәртебелі ұйымға 19 академик мүшелік етіп, отандық ғылымның іргетасын қалап отыр.

Түйіндей келгенде, жасанды интеллекттен бастап, медицина мен агроөнеркәсіптің ең өзекті түйткілдерін шешуге қауқарлы мұндай жаһандық сарапшылардың Қазақстан академиясына тартылуы – үлкен стратегиялық қадам. Бұл жай ғана атақ немесе формалды мүшелік емес, қазақстандық ғалымдардың әлемдік үрдістерден қалмай, жаһандық зерттеулердің бел ортасында жүруіне және жаңа ғылыми белестерді бағындыруына жол ашатын берік көпір болмақ.