Адамнан асқан бақылаушы: Екібастұздағы станцияны жасанды интеллект қадағалап отыр

Биылғы 2026 жылдың елде «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жарияланғаны белгілі. Осы ауқымды бастама аясында Қазақстанның энергетика саласы да жаңа дәуірге қадам басып жатыр. Соның бір айқын мысалы – Б.Нұржанов атындағы Екібастұз ГРЭС-1 станциясындағы тың жаңалық. Мұндағы күрделі өндіріс процесі мен қауіпсіздікті енді күн-түн демей жасанды интеллект қадағалайды.

Станция аумағына жасанды интеллектпен жабдықталған 200-ден астам бейнекамера орнатылды. Бұл қарапайым бақылау емес, нағыз зияткерлік жүйе. Ол жұмысшылардың түрін жазбай таниды, көліктердің жылдамдығын өлшейді және кез келген ереже бұзушылықты адамның көмегінсіз-ақ өзі тіркеп отырады. Бірдеңе дұрыс болмай қалса немесе төтенше жағдай туындаса, жүйе алдын ала жазылған сценарий бойынша бірден дабыл қағады.

Кәсіпорын ішіндегі байланыс та жаңа деңгейге көтерілген. Егер камера қандай да бір олқылықты байқаса, корпоративтік Telegram-арнаға лезде хабарлама ұшады. Онда оқиғаның сипаты, қай жерде, қай камераға және қай уақытта түсіп қалғаны тайға таңба басқандай жазылады. Бұл чатта станция басшылары мен ауысым бастықтары тікелей отырады, яғни ақпаратты жасырып қалу мүмкін емес.

Бұдан бөлек, қосымша бақылау үшін жұмысшыларға онлайн-трансляция жасайтын арнайы «ақылды» каскалар берілген. Ол жұмыс барысын бірінші жақтан тікелей эфирде көрсетіп қана қоймай, жасанды интеллекттің көмегімен қауіп-қатерді сол мезетте талдап отырады. Ал осының бәрі үзіліссіз жұмыс істеуі үшін алып станцияда 10 Wi-Fi нүктесі іске қосылып, тұрақты интернетпен қамтамасыз етілген.

Бұл жобаның ең басты артықшылығы – жасанды интеллекттің үнемі «оқып, жетіліп» отыруында. Тәулік бойы жұмыс істейтін операторлар алып бейнеқабырғалар арқылы жүйені бақылайды. Егер алгоритм қателесіп, жалған дабыл қақса, мамандар оны түзетеді. Осылайша, нейрожелі өзінің қателіктерінен сабақ алып, дәлдігін арттыра береді. Нәтижесінде кәсіпорындағы қауіпсіздік деңгейі барынша жоғарылайды.