Интернет кімге тиесілі және неге балықшылар қауіпті?
Интернетті бір сәтте құлататын ең қауіпті күш хакер емес, қарапайым балықшы болуы мүмкін. Себебі әлемдік интернет-трафиктің 99 пайызы мұхит пен теңіз түбімен тартылған суасты кабельдері арқылы өтеді.
Қазір әлем бойынша шамамен 1,5 млн шақырым суасты оптикалық талшығы тартылған. Бұл — 597 жеке кабельдік жүйе. Яғни халықаралық байланыс, банк аударымдары, әлеуметтік желілер, бейнеқоңыраулар, стриминг сервистері мен деректер алмасу осы инфрақұрылымға тікелей тәуелді.
Алайда интернеттің ең осал тұсы да дәл осы жерде — теңіз түбінде жатыр. Суасты кабельдері жыл сайын жиі зақымданады. Орта есеппен әлемде мұндай желілерде 200-ге жуық апат болады. Ең қызығы, олардың негізгі себебі — күрделі кибершабуыл емес, қарапайым теңіз шаруашылығы: балық аулау тралдары мен кемелердің зәкірлері. Мұндай жағдайлар барлық зақымданудың шамамен үштен екісін құрайды.
Бұл дерек қазіргі цифрлық әлемнің қаншалықты нәзік екенін көрсетеді. Біз интернетті жасанды интеллект, дата-орталықтар, спутник, киберқауіпсіздік сияқты ұғымдармен байланыстырамыз. Бірақ шын мәнінде жаһандық байланыстың тағдыры кейде теңізде жүрген кеменің зәкіріне немесе балықшының ауына тәуелді болып қалады.
Суасты кабельдері интернет үшін әзірге баламасыз негізгі арна саналады. Спутниктік байланыс дамып жатқанымен, оның өткізу қабілеті заманауи оптикалық кабельдерден әлдеқайда төмен. Бір ғана жаңа буындағы магистральдық кабель секундына 300 терабиттен астам ақпарат өткізе алады.
Соңғы жылдары мұндай апаттардың салдары бірнеше рет байқалды. Қызыл теңіздегі кабельдердің зақымдануы Азия, Еуропа және Таяу Шығыс арасындағы интернет-трафикті басқа бағыттарға бұруға мәжбүр етті. Африка жағалауындағы суасты опырылымдары бірқатар елді тұрақты интернетсіз қалдырды. Ал 2022 жылы Тонга мемлекеті жанартау атқылауынан кейін жалғыз кабелінен айырылып, сыртқы әлеммен байланысын бірнеше аптаға жоғалтты.
Кабельдерді салу ісінде Alcatel Submarine Networks, SubCom, NEC және HMN Technologies сияқты ірі компаниялар жұмыс істейді. Ал соңғы жылдары бұл салаға Google, Amazon, Microsoft және Meta секілді технологиялық алпауыттар белсенді инвестиция құя бастады. Олар үшін суасты кабелі — жай байланыс арнасы емес, дата-орталықтарды тұрақты әрі тәуелсіз қосатын стратегиялық инфрақұрылым.
Мұндай инфрақұрылымды салу да, жөндеу де қымбат. Бір шақырым суасты кабелін тарту орта есеппен 50 мың долларға бағаланады. Ірі трансконтиненталдық жобалардың құны жүздеген миллион долларға жетеді.
Тағы бір мәселе — кабель төсейтін және жөндейтін арнайы кемелердің аздығы. Әлемде мұндай шамамен 80 кеме ғана бар. Оның басым бөлігі ескірген: қолданыстағы кемелердің шамамен 80 пайызы 20 жылдан астам уақыт бұрын пайдалануға берілген. Сондықтан кабель үзілген жағдайда жөндеу жұмыстары бірнеше аптаға, ал кейде бірнеше айға созылуы мүмкін.
