«Біз “Қыз Жібектен” айырылып қала жаздадық»: Меруерт Өтекешова қазақ киносының жанына айналған фильмді қалай сақтап қалды?

Меруерт Өтекешова Мая Бекбайға берген сұхбатында «Қыз Жібек» фильмінің 1990-жылдары жоғалып кету қаупі болғанын айтты. Әңгіме соңғы күндері көп талқыланған комзол төңірегіндегі пікірден басталғанымен, актриса назарды одан да маңызды мәселеге бұрады. Оның айтуынша, бір кезде фильмнің өзі дұрыс сақталмай, сапасы нашарлап, қалпына келтіруді қажет еткен.

Актриса «Қыз Жібекті» теледидардан көрген кезде пленканың тозып, кадрлардың көмескіленіп бара жатқанын байқайды. Сол сәтте ол фильмді қалпына келтіру қажет екенін түсінген. Бұл туралы ол ең алдымен жұбайы, Төлеген рөлін сомдаған Құман Тастанбековке айтады. Сұхбатта Меруерт Өтекешова сол кезеңде киностудияда қаржы болмағанын, сондықтан фильмді сақтау үшін демеуші іздеуге тура келгенін жеткізді.

Осы мақсатта «Қыз Жібек» қайырымдылық қоры құрылады. Меруерт Өтекешова мен Құман Тастанбеков фильмнің көшірмесін қалпына келтіру үшін қажетті құжаттарды рәсімдеп, Мәскеудегі архивпен байланыс орнатады. Фильмнің материалдары Мәскеу түбіндегі Белые Столбы қорында сақталған. Актрисаның айтуынша, онда киноматериалдарға ұқыппен қараған, әр пленка арнайы тәртіппен сақталған.

Сұхбатта Құман Тастанбековтің бұл іске тек сырттай қолдау көрсетпей, Меруерт Өтекешовамен бірге араласқаны байқалады. Екеуі киностудиядағы материалдардың жағдайын бірге көрген. Актриса «Казахфильмде» кейбір фотосуреттер мен негативтердің ретсіз жатқанын айтады. Сол кезде олар бірде-бір материалды алып кетпей, бәрін жинастырып, орнына қойып, басшылыққа хабарлаған. Бұл эпизод фильмге қатысты архивтік жұмыстың сол жылдары қандай күрделі жағдайда жүргенін көрсетеді.

Фильмнің орыс тіліндегі нұсқасын қалпына келтіру бір бөлек, қазақ тіліндегі нұсқасын іздеу тағы бір бөлек жұмыс болған. Меруерт Өтекешованың айтуынша, қазақша дыбыс жазылған магниттік таспалардың кей бөліктері толық сақталмаған. Жетпейтін бөліктерді табу, салыстыру және қайта қалпына келтіру қажет болған. Ол осы материалдарды тасымалдау, кеденнен өткізу, тиісті орындарға жеткізу жұмыстарына өзі қатысқанын айтты.

Бұл жерде Құман Тастанбековтің орны бөлек. Ол фильмдегі Төлеген ғана емес, «Қыз Жібектің» кейінгі тағдырына алаңдаған адам ретінде көрінеді. Меруерт Өтекешованың әңгімесінен олардың бұл іске отбасылық және шығармашылық жауапкершілікпен қарағаны аңғарылады. Олар үшін фильм жеке даңқтың белгісі емес, қазақ киносының маңызды туындысы болған.

Актриса кейін қалпына келтірілген материалдарды бірден киностудияға тапсыра қоймағанын да айтады. Оның сөзінше, сол кезеңдегі жағдай сенімсіздік туғызған. Тек кейін киностудияда жұмыс жүйеленіп, фильмдерді қайта өңдеу қолға алынған кезде ғана материалдар берілген. Бұл да сол уақыттағы мәдени мұраның сақталуына қатысты мәселенің қаншалықты күрделі болғанын көрсетеді.

Меруерт Өтекешова қазіргі комзол туралы талқылауға байланысты осы оқиғаны еске алды. Оның пікірінше, комзол — маңызды жәдігер. Бірақ 1990-жылдары одан да үлкен мәселе болған: «Қыз Жібек» фильмінің өзі жоғалып кетуі мүмкін еді.

Сұхбат негізінде қарағанда, фильмнің бүгінге жетуінде Меруерт Өтекешованың жеке еңбегімен қатар Құман Тастанбековтің де үлесі бар. Олар фильмге тек актерлік жұмыс ретінде қарамаған. «Қыз Жібек» олардың шығармашылық өміріндегі басты белес қана емес, кейін сақталуына өздері араласқан мәдени мұраға айналған.