«Бір сәт бұрылдым, қайта қарасам — бәрі аяқталған екен»: Меруерт Өтекешева Құман ағаның соңғы сәтін еске алды

Меруерт Өтекешева мен Құман ағаның есімі қазақ көрермені үшін тек өнердегі жұп ретінде ғана емес, өмірдегі адалдықтың, серіктестіктің, бір-біріне сүйенген шынайы махаббаттың символы болып қалды. Бірі — Жібек, бірі — Төлеген. Экрандағы тағдыр өмірдегі махаббатқа ұласып, олар ұзақ жылдар бойы өнерде де, отбасында да қатар жүрді.

Актриса Құман ағаны еске алғанда, оның тек жұбайы емес, өмірлік тірегі болғанын сездіреді. Ол бірге өткен жылдарды, театр мен киноға деген ортақ адалдықты, қиындықты қатар көтерген кезеңдерді сабырмен айтады. Бірақ бір сәтке келгенде оның әңгімесі күрт ауырлайды. Бұл — Құман ағаның соңғы күні туралы естелік.

Меруерт ханымның айтуынша, ол Астанадан, ал Құман аға Алматыдан туыстарының тойына барған. Денсаулығы сыр беріп жүрсе де, ол тойға баруды парыз санаған. «Бата беруім керек» деген ниетпен келген. Сол кеште бәрі әдеттегідей көрінген. Адамдар жиналған, той өткен, жақындар қуаныш үстінде болған. Тек кеш соңында Құман ағаның шаршағаны байқалған.

Бірақ ол сәттің соңғы сәт екенін ешкім сезбеген.

Көлікке отырған кезде Құман аға ана туралы сүйікті әнін айтқан. Меруерт Өтекешева сол әнді, сол дауысты, сол тембрді әлі күнге дейін ұмытпағанын айтады. Бұл көрініс сұқбаттың ең жүрек шымырлатар тұстарының бірі. Себебі ол ән — қоштасу сияқты естіледі. Бірақ сол сәтте оны ешкім қоштасу деп қабылдамаған.

Қонақүйге келген соң Құман аға диванға отырады. Меруерт ханым оның демалып алғандай болғанын айтады. Бір қарағанда, бәрі қалыпты секілді. Бірақ келесі сәтте өмір мүлде басқа арнаға бұрылған.

«Мен бір сәтке ғана бұрылдым. Қайта қарасам — бәрі аяқталған екен», — деген мазмұнда еске алады актриса.

Бұл сөздердің салмағы өте ауыр. Өйткені мұнда айқай жоқ, артық драматизм жоқ, жасанды пафос жоқ. Тек өмірдің ең қатал шындығы бар. Бір сәт. Бір бұрылыс. Бір қарау. Содан кейін — орны толмас жоғалту.

Актриса сол кезде жанында қызы болғанын айтады. Қызы да ауыр жағдайда жүрген. Әкесінің не болғанын сұрап жүгіріп келгенде, Меруерт Өтекешева оған шындықты бірден айта алмаған.

«Папа есінен танып қалды. Қазір дәрігер келеді, бәрі жақсы болады», — деп жұбатқан.

Бірақ ол кезде Құман аға өмірден өтіп кеткен еді.

Бұл тұс — бүкіл сұқбаттың ең ауыр, ең адамдық, ең шынайы жері. Себебі сол сәтте Меруерт Өтекешева бір мезетте бірнеше ауыр жүкті көтеріп тұрды. Ол жарынан айырылды. Ол қызының күйін ойлады. Ол өз қайғысын кейінге ысырып, алдымен ана ретінде әрекет етті. Жылауға да, құлауға да, әлсіздік танытуға да шамасы жоқ еді. Себебі қасында оған сүйеніп тұрған қызы бар болатын.

«Тағы да жанымда ешкім болған жоқ. Таң атқанша жүрдім. Хабар беру үшін таңды күттім. Ештеңе етпейді. Өмір жалғасады», — дейді ол.

Осы сөйлемдерде Меруерт Өтекешеваның бүкіл болмысы көрінеді. Ол қайғысын дауыстап айтпайды. Өзін аяуды сұрамайды. Тағдырға шағымданбайды. Бірақ әр сөзінің астында үлкен жалғыздық, терең сағыныш, ішке көмілген мұң жатыр.

Құман аға өмірден өткенде, ол армандаған немересін көре алмай кеткен. Актриса бүгінде немересінің атасына ұқсайтынын, оны суреттерден танитынын айтады. Бұл да жүректі ауыртатын деталь. Өйткені адамның өмірі тоқтағанымен, оның ізі отбасының жадында, балалары мен немерелерінің болмысында қала береді.

Меруерт Өтекешева үшін отбасы — ең үлкен байлық. Ол сұқбатта өзінің байлығы балалары, немерелері және өнері екенін айтады. Құман аға екеуі театр мен киноны фанатизмге дейін жақсы көргенін, сахнаға, көрерменге, өнерге адал болғанын жеткізеді.

Сондықтан бұл сұқбат тек жеке трагедия туралы емес. Бұл — бір дәуірдің адамдары туралы. Өнерді өмірден биік қойған, қайғысын сыртқа шығармай, сахнаға шыға білген, ауыр күнде де жауапкершілікті бірінші орынға қойған буын туралы.

Меруерт Өтекешева халық жадында Жібек болып қалды. Бірақ бұл сұқбатта ол экрандағы аңыз емес, тағдырдың ауыр жүгін көтерген ана, жар, әйел ретінде көрінеді. Оның ең үлкен күші — қаттылығында емес, сынбауға тырысқан сабырында.

Құман ағаның соңғы әні, қонақүйдегі соңғы сәт, қызына айтылған жұбату, таңға дейін жалғыз жүру — осының бәрі бір адамның жеке естелігі ғана емес. Бұл — махаббаттың, жоғалтудың және үнсіз төзімнің тарихы.