«Алло, бұл банк пе?» немесе алаяқтардың жаңа бас ауруы

Күніне кем дегенде бір рет сізге «Қауіпсіздік қызметінен» хабарласып, сіздің миллиондаған несиеңізді «құтқарып қалғысы» келетін бейтаныс жандардың қамқорлығына үйреніп те қалған шығармыз. Бірақ бұл тегін «романтиканың» дәурені өтейін деп тұрған сияқты. Енді телефоныңыз безілдегенде, экраннан жалаң сан емес, ұйымның ресми атауы жарқырап тұрады.

Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев Мәжіліс қабырғасында заңды тұлғалардан келетін қоңырауларды міндетті түрде таңбалау (маркировка) туралы мәлімдеді. Мәжіліс мақұлдап жатқан жаңа заң жобасына сәйкес, компаниялардың ресми нөмірлер тізілімі жасалады. Егер сізге шынымен банк немесе ХҚКО хабарласса, экранда солардың атауы тұрады. Ал егер алаяқтар жалған нөмірмен (спуфинг) шықса, жүйе оны «ресми» деп танымайды. Бұл туралы толығырақ Baribar.kz сілтеме және Kapital.kz сілтеме порталдарынан оқып тексеруге болады.

Енді «Мен Ұлттық банктің бас маманымын» деп қоңырау шалатындарға жаңа сценарий жазуға тура келеді. Өйткені экранда «Белгісіз нөмір» немесе қарапайым ұялы телефон тұрса, оған сенетін адам азаяды. Құжаттағы тағы бір қызық әрі өте маңызды новелла – құрылғыларды (IMEI) верификациялау жүйесінің тағдыры. Осы уақытқа дейін бүкіл елдің телефондарының тіркелуін, кімнің қандай аппарат ұстап жүргенін бір ғана жеке компания бақылап келгені жасырын емес. «Бұл өзі қандай компания және біздің деректер неге солардың қолында?» деген сұрақ қоғамда талай рет қойылды.

Енді бұл жүйе Цифрлық даму министрлігінің тікелей бақылауына өтпек. Яғни, базаны жекеменшік қолдан мемлекеттің құзырына қайтару процесі жүріп жатыр. Әрине, бұдан телефон бағасы арзандап кетпес, бірақ ақпараттық қауіпсіздік тұрғысынан алғанда, бүкіл абоненттік базаның мемлекет қарауында болғаны көңілге әлдеқайда қонымды. Алаяқтардың IMEI кодты өзгертіп немесе заңсыз телефондармен операция жасау жолдарын кесуге де осы верификация базасының мемлекет қолында болуы пайдасын тигізуі тиіс.

Өткен ғасырдың басында, Алаш арыстарының заманында адамның сөзі – құжат, уәдесі – заң еді. Қазіргі цифрлық заманда адам түгілі, техниканың өзіне сену қиын. Экрандағы жазудың өзін таңбалап, «мынау шынымен банк» деп цифрлық мөрмен дәлелдемесек, сенімнен жұрдай болған қоғамда өмір сүріп жатырмыз. Көреміз, бұл заң күшіне енген соң алаяқтар қандай жаңа «креатив» ойлап табар екен. Олардың да «креативті индустриядағы» орны бөлек қой, ақыр соңында. Бірақ әзірге, министрліктің бұл қадамы қоғамдық байланыс пен цифрлық гигиенаны ретке келтірудегі өте орынды әрі уақтылы шешім болып көрінеді.