Депозитте – 26 трлн, қарызда – 1 трлн: Қазақстандықтардың қаржылық жағдайы қандай?

2026 жылдың көктеміндегі статистика халықтың қаржылық жағдайындағы қызықты қарама-қайшылықты көрсетті. Бір жағынан, азаматтардың банктегі депозиттері рекордтық деңгейге жетсе, екінші жағынан, мерзімі кешіктірілген несиелер мен микроқарыздар көлемі де алаңдатарлық деңгейде қалып отыр.

Қарыз қамыты: Несие қымбаттап, борышкерлер көбейді

2026 жылғы сәуірдегі жағдай бойынша, халыққа берілген банк несиелерінің жалпы көлемі бір айда 0,9%-ға өсіп, 25,3 трлн теңгеге жетті (жыл басынан бергі өсім – 2,1%).

Халықтың негізгі қарыз құрылымы мынадай:

• Тұтынушылық несиелер: 17,0 трлн теңге (+0,8%).

• Ипотекалық несиелер: 7,2 трлн теңге (+1,9%).

Несие алудың қымбаттағаны байқалады. Мәселен, халыққа берілетін несиелер бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі бір айда 20,9%-дан 21,2%-ға өскен. Бұған тікелей тұтынушылық несиелер мөлшерлемесінің 22,1%-дан 23,0%-ға дейін көтерілуі әсер етті.

Ең алаңдатарлық жайт – қайтарылмаған қарыздар көлемі. 1 мамырдағы мәлімет бойынша, 90 күннен астам мерзімі өткен несиелердің (NPL90+) жалпы көлемі 1,8 трлн теңгені құрады (бұл банк секторындағы барлық несиенің 4,1%-ы).

• Халық: 1,2 трлн теңге қарызын 90 күннен артық төлей алмай жүр (барлық жеке несиенің 4,8%-ы).

• Бизнес: 594 млрд теңге қарызын кешіктірген (3,3%).

Халықтың жинағы: Депозиттерге сенім артуда

Қарыздың өсуімен қатар, азаматтардың банктегі жинақтары да айтарлықтай көбейген. Сәуір айында елдегі депозит ұйымдарындағы салымдар 1,1%-ға өсіп, 47,1 трлн теңгені құрады.

Депозиттердің негізгі үлесі қарапайым халыққа тиесілі:

• Жеке тұлғалардың депозиттері: 26,6 трлн теңге (+1,4%). Бұл заңды тұлғалардың көрсеткішіне қарағанда жылдамырақ өсіп жатыр.

• Заңды тұлғалардың депозиттері: 20,5 трлн теңге (+0,7%).

Валюта таңдауында халықтың теңгеге деген сенімі арта түскен. Ұлттық валютадағы депозиттер 37,5 трлн теңгеге дейін ұлғайса, шетел валютасындағы салымдар керісінше 3,3%-ға қысқарып, 9,6 трлн теңгеге дейін төмендеді. Банктер жеке тұлғалардың депозиттері бойынша орта есеппен 14,8% сыйақы ұсынып отыр.

Микронесие нарығы: Қосымша 1,4 трлн теңге қарыз

Банктерден бөлек, халықтың мойнында микроқаржы ұйымдарынан (МҚҰ) алынған қомақты қарыз бар. Бірінші тоқсанда МҚҰ берген қарыздардың жалпы көлемі 1,4%-ға өсіп, 3,1 трлн теңгеге жетті.

Оның ішінде:

• Бизнеске берілген қарыз – 1,7 трлн теңге (54,9%).

• Халыққа берілген қарыз – 1,4 трлн теңге (45,1%).

Жалпы микроқаржы секторының міндеттемелері 2,3 трлн теңгеге дейін азайып, активтері 3,5 трлн теңгені құрады.

Түйін: Бұл статистика қоғамның қаржылық жағынан екіге бөлінгенін көрсетеді. Халықтың бір бөлігі жоғары пайыздық мөлшерлемелерді пайдаланып, 26,6 трлн теңге көлемінде қор жинап жатса, екінші бөлігі қымбат тұтынушылық несиелер мен микроқарыздардың шырмауында қалып, 1,2 трлн теңгелік мерзімі өткен қарызды өтей алмай қиналуда.

Дереккөз: «Нарық жаңалықтары» Telegram арнасы