Тегін ақшаның сұрауы қатал: Мемлекеттік грантқа өтінім берудің жаңа талабы

2026 жылдың 13 маусымынан бастап мемлекеттік гранттарды тағайындау жүйесіне жаңа ойын ережелері енгізіледі. Бұрынғыдай бизнес-жоспарды интернеттен көшіре салып, комиссия алдында әдемі сөйлеп, ақшаны қалтаға басатын дәурен артта қалмақ. Мемлекет берген әрбір тиынының сұрауын қатайтып, бюрократиялық сүзгіні күшейтіп отыр.

• Үлгермедің бе – келесі маусымды күт: Өтінімдер енді жылына кемінде екі рет қана (арасы 3 айдан кем емес) қабылданады. Бұл дегеніміз – бюджет қаражатын игеру процесі қатаң мерзімдерге байланды. Кәсіпкерлерге идеясын пысықтауға көбірек уақыт берілгенімен, «қашан болса сонда тапсыра берем» деген еркіндік енді жоқ.

• Браковка жасаудың заңды негіздері көбейді: Өтінімді кері қайтару себептерінің тізімі кеңейді. Яғни, комиссияда жобаңызды өткізбей тастауға ресми сылтаулар көбірек болады. Бұл – грантқа тек шын мәнінде өміршең әрі экономикалық қайтарымы бар жобаларды ғана іріктеп алып, «салон ашам» немесе «мал соям» дейтін шаблонды жобаларды шеттету амалы.

• «Көкелердің» үстемдігіне шектеу: Комиссия құрамы әр кезең сайын жаңартылып отырады, ал мүдделер қақтығысы сезілсе, мүшелер дереу ауыстырылады. Бұл «таныс арқылы» грант алуды қиындатуға бағытталған қадам. Теория жүзінде сыбайлас жемқорлық қаупін азайтады, ал іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін уақыт көрсетеді.

• Толық ашықтық (кімнің қанша алғаны көрінеді): Еңбек ұтқырлығы орталықтары грант алушылардың тізімін, бөлінген қаржы көлемін және қанша жұмыс орны ашылғанын тұрақты түрде жариялайды. Яғни, мемлекеттік ақшаны алып, ізін суытатындар енді халықтың да, бәсекелестердің де көз алдында болады.

• Ең басты тосынсый – мәжбүрлі жұмыспен қамту: Грант алған кәсіпкер енді 18 айдың ішінде кемінде бір тұрақты жұмыс орнын ашуға және мансап орталығы жіберген жұмыссыздарды жұмысқа алуға МІНДЕТТІ. Қарапайым тілмен айтқанда: мемлекет саған тегін ақша берді ме, сен енді мемлекеттің жұмыссыздықпен күресуіне көмектесуің керек. Жаппай әлеуметтік жауапкершілік деген осы.

Жаңа ереже грантты кәсіп бастауға емес, несие жабуға жұмсайтындарға үлкен кедергі болмақ. Мемлекет енді грантты жай ғана әлеуметтік көмек ретінде емес, нақты жұмыс орындарын құратын инвестиция ретінде қарастыра бастады.

Бұл бағдарламалар ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің аясында жүзеге асатындықтан, өзгерістердің толық мәтінін, заңнамалық актілерді және өтінім беру порталын ресми Business.enbek.kz сайтынан, сондай-ақ министрліктің Gov.kz парақшасынан бақылап отыруға болады.